12
Ira/20

Lehetxipia: Laurent Diharasarri eta Mayi Ariztia idazleen sortetxea

by under Idazleak, Lapurdi, Lapurtera, Laurent Diharasarri, Lehetxipia, literatura, Mayi Ariztia, Sailkatu gabea, Sara, sortetxea, XIX. mendea, XX. mendea

 

ko etxe honetan, Lehetxipian, sortu zen Jean Martin Laurent Diharasarri idazle eta apeza (, 1848/04/01-Donibane Garazi, 1902). ko apez zela, ra aldatu zuen apezpikuak, auzi politikoetan sartzeagatik. Euskaraz testu erlijiosoak idazteaz eta itzultzeaz gain, luma zorrotza zuen ren kontra aritzeko ere, eta diputatu izateko hautagai ere izan zen. Poesia ere idatzi zuen, ko etan saria jasoz.

Laurent Diharasarri (Iturria: Literaturaren Zubitegia)

Haren iloba zen Mayi Ariztia (Diharasarri sortua) ere etxe honetan jaio eta bizi izan zen (Sara, 1887/07/28-Sara, ??/09/1972). Ipuin ugari idatzi zituen, eta haietako asko ,eta agerkarian plazaratu. 1934an ipuin bilduma kaleratu zuen frantses itzulpena lagun, han eta hemen jasotako kontakizunekin. en eta ren kolaboratzaile eta berriemaile ere ibili zen.

Mayi Ariztia (Iturria: Literaturaren Zubitegia)

Etxea Uharka errekaren bazterrean dago, Isidoro Deunaren ermitaren ondoan. Sarako plazatik abiatzen bagara, eliza eta plaza bizkar utzi, eta behera eginen dugu, Hegoaldera. Bidexka batetik jeitsita topatuko dugu, bidegurutze batean.

Gehiago jakiteko:

Laurent Diharasarri

Mayi Ariztia

, , , , , , , Leave a Comment more...

8
Ira/20

Lakoizketa etxea: Jose Maria Lakoizketa botanikoaren sortetxea

by under Bertizarana, Euskalariak, Idazleak, Jose Maria Lakoizketa, Nafarroa, Narbarte, sortetxea, XIX. mendea

ko etxe kapare honetan sortu zen Jose Maria Lakoizketa Santesteban (, 1831/02/02/1831-, 25/12/1889) apez eta botanikoa. 1857an ko erretore bilakatua, orduan hasi zitzaion landareekiko zaletasuna. ko n hil zen arte, herbario erraldoia osatu zuen, landareak bilduz, deskribatuz eta sailkatuz. Zeregina obsesio bilakatu zen ia, eta pertsona berezia zela diote ezagutu zutenek, Lakoizketako eroa izengoitia ere eman baitzioten. Egindako lanak ospea eman zion eta , Sociedad Linneana Matritense eta erakundeetako kide izendatu zuten.

Jose Maria Lakoizketa. Iturria: Auñamendi

Bi lan argitaratu zituen: () eta, blog honetara lekua egin dion (1888). Lan honetan euskararen aintzinatasunaren eta aberastasunaren gorazarrea egiten da, etimologiak proposatzen dira (ez sobera zuzenak, egia esan), eta zenbait tradizio eta ohitura ere aipatzen. Lan hau en Vocabulario Navarro lanaren eta beste zenbaiten iturri ere izan da. Bitxikeria gisa, desagun utzi zizkigun Javier Ramon Lakoizketa apezaren iloba zela Jose Maria.

Etxea koa izanik ere, tik hurbilago dago. Narbartetik rako bidea hartuta, Legasa ezker ikustean, etxea eskuin aldean topatuko dugu. ko armarriaz gain, oroigarri hau ikus daiteke aurrealdean:

LAKOIZKETA’R JOSE Mª
APEZ ZENARI.
1831KO II-2’AN 1889KO XII-25EAN.
ETXE ONTAKO SEME ZEN
LAKOIZKETA JAUNA. LANDARE
JAKINTZAN EUSKALDUN NAGUSIENA.
EUSKALDUNAK ZOR DIOGUN
AIPAMENAZ JASOTAKO OROITAŔIA.
1924’N URTEAN.

  Gehiago jakiteko:

  • )

 

 

, , , , , , , , , , , Leave a Comment more...

25
Abu/20

Izabako azken euskaldunak: Ubaldo Hualde

by under Eraikinak, Erronkaribar, hilobia, Izaba, Nafarroa, Sailkatu gabea, sortetxea, Ubaldo Hualde, XIX. mendea, XX. mendea

Ubaldo Hualde Martin (, 1871-, ) oso pertsonaia berezia izan zen. Hura izan zen ko ren azken hiztun osoetarik. Ongi ezagutzen zituen herri bateko eta besteko aldaerak, eta , , eta , , eta bestelako ikerlarien informatzailea eta laguntzailea izan zen, kantuak, esaerak eta hiztegia bilduz, baita idatziz ere. Askotan izabarrek ra laguntzeko eskatzen zioten, harremanetan euskara baliatu ahal izateko. Bitxikeria gisa, Ubaldo eta , ko euskaldun eta ren informatzaile ezaguna, askazi urrunak ziren. Prudentzioren aita Ubaldoren aitonaren anaiaren semea zen.

Ubaldo ibarrarekiko pertsona arduratua zen. Hura izan genuen egunero erabiltzen azkenetarikoa, eta gelditzen ziren azken jantziak gorde eta berriak egiteari ekin ziona, patroiak egiteko era jo behar izan bazuen ere. ko alkate ere izan zen, eta gerra denboretan hainbat salbatu zituen heriotzetik. Ubaldo izan zen, gainera, ko ren azken burua.

Izabako Esandi etxea

ko Gregorio (Sanz, gaur egun) etxekoa izanik ere, 1899ko apirilaren 17an Inocencia Anaut Esandirekin ezkondu zen Izabako Esandi etxera eta han bizi, hil arte. Gaur egun etxe horretan haren bilobak, Fernando Hualde ikerlari eta biltzaileak, objektu etnografikoen bilduma ederra du. Etxea Burgiberria auzoan dago.

Ubaldo Hualderen hilobia

Ubaldo Izabako hilerrian datza, emaztearekin eta alabarekin batera. Hobia aurkitzeko, hilerrian sartu (Uztarrozeko bidean, zerrategi baten atzean), eta ezker aldera joko dugu.

Gehiago jakiteko:

, , , , , , , , , Leave a Comment more...

12
Uzt/20

Martzelino Garde Zarrakaztelun: sortetxea eta hilobia

by under Eraikinak, Euskalariak, Euskaltzaindia, euskargazki, hilarria, hilobia, Idazleak, Martzelino Garde, Nafarroa, Sailkatu gabea, sortetxea, XX. mendea, Zarrakaztelu

Iturria: Zarrakaztelu.eus

Martzelino Garde Villafranca (, 1925/10/02-, 1990/05/06) apez euskaltzale nekaezina izan zen: beti omen zebilen euskaldunek euskara erabil zezaten indar egiten, baita apezen artean ere. Sorterrian hasi zen euskara ikasten baina n aritu zenean hango euskara landu, eta n poema ugari idatzi eta argitaratu zituen. Lehena n, 1954an. eta bezalako aldizkarietan ere aritu zen. 60ko hamarkadan Iruñeko ikastolen sorreran parte hartu zuen. 1973an, ek dimisioa aurkeztean, ren ren ardura hartu zuen, baita ren “Nafar izkuntza” atalarena ere, k eta k uko egin ziotenean. k 1964 kide urgazle izendatu zuen, baina ri buruz zuen iritzia dela eta, tik hurbilago ibili izan zen.

Sortetxea Zarrakazteluko .ean dago. Bertan oroigarri hau ikus daiteke, k eskainia:

MARCELINO GARDE VILLAFRANCA / EUSKALTZALEARI -1925 – 1990 / POR SU DEDICACION A NUESTRA LENGUA / EL EUSKARA / ZARRAKAZTELU 97-1-4 C.S.C ZIRIKA

Oroigarria 1990n k eskainitakoaren ordez paratu zen, hura paratu eta berehala desagertu baitzen. Hona zaharraren argazkia:

Iturria: Zarrakaztelu.eus

GARDE VILLAFRANCA. MARCELINO / APAIZA-SACERDOTE / CARCASTILLO + / AMANTE Y ESTUDIOSO DE NAVARRA / DEFENSOR Y MARTIR DEL EUSKERA / GORATZARREA-HOMENAJE / EUSKERAZAINTZA, ERRI-AKADEMIA DEL EUSKERA

en apaiz zebilela hil zen n, baina gorpua sorterrian ehortzi zuten. Hilarri zahar bat dago Garderen hilobian, berak n aurkitu bide zuena. Hobia aurkitzeko, hilerrian sartu, erdiraino joan eta ezker aldera joko dugu. Hilobian GARDE VILLAFRANCA ikus dezakegu idatzirik, bi lauburu, eta hostia bat. Harlauzan San Migel goiaingeruaren irudia dago, eta bi esaldi: GOYAN BEGO eta LA VERDAD OS HARA LIBRES.

Bihoakio nire esker ona Marcos Perez Abendañori, lekuak aurkitzeko emandako laguntzagatik.

     Gehiago jakiteko:

, , , , , , , , , , , , , , Leave a Comment more...

28
Eka/20

Fernando Urkia idazlearen sortetxea (zena)

by under Arbizu, Fernando Urkia, Idazleak, Nafarroa, Sakana, sortetxea, XIX. mendea, XX. mendea

ko Anttonekoan jaio zen Fernando Urkia Bakaikoa (, 1896/04/16-, 1959/03/19) fraide eta idazlea. Gaur egungo etxea ez da, haatik, Urkia sortzen ikusi zuen berbera. Musikaren alorrean, egindako konposizio lanengatik eta organista izateagatik da ezaguna, baina ko apezpiku izatera ere iritsi zen. Euskaraz artikulu ugari idatzi zituen, n eta n esaterako, euskararekiko kezka agertuz, baita ohiturez eta historiaz ere. eta hiztegigintzari ere lotu zitzaion, eta saritutako ere utzi zizkigun. Askotan bezala, gerrarekin etorritako erbesteak eten zuen bere ekoizpena.

izendatu zuten, eta sortetxea dagoen karrikari gure protagonistaren izena eman. Etxea, beraz, Fernando Urkia karrikako 37.ean dago, ko bide zaharra zen hartan. Sasoi batez hura zen, tik etorrita, .

Gehiago jakiteko:

 

, , , , , Leave a Comment more...

22
Eka/20

Blas Alegria idazlearen sortetxea (zena)

by under Blas Alegria, euskargazki, Idazleak, Lakuntza, Nafarroa, Sakana, sortetxea, XX. mendea

ko Dendaberri etxean jaio zen Blas Alegria (, 1883/02/03-, 1947/10/12) Duela urte zenbait etxe hura eta ondokoa (Kaporraz) eraitsi, eta biek hartzen zuten lekuan eraiki zuten irudikoa. Lakuntzako koadjutore eta bikario izan zen apeztu ondoren, eta artzipreste ere bai. Sasoi batean Seminarioan irakasle aritu zen eta bertan euskara katedra hartzekotan egon bazen ere, ez zuen sekula hartu, ongi ezagutzen ez diren arrazoiak tarteko.

elkarteko kidea izan zen, eta eta aldizkarietan argitaratu zituen bere idazkiak. Hainbat literatur lehiaketatan parte hartu zuen. Herriko eta inguruko ohituren gainean idatzi ohi zuen, euskararen gorazarre eta hizkuntza bizian, prosa eta poesia, eta antzerki lan batzuk ere utzi zizkigun, baita sermoiak ere, baina batzuk gerra denboran galdu ziren.

Dendaberri etxea zena

Etxea Lakuntzako plazan bertan zegoen, Uriz eta Abarrategi kaleen izkinan, ren ondo-ondoan.

Gehiago jakiteko:

 

, , , , , Leave a Comment more...

11
Eka/20

Jose Manuel Lasarte euskaltzalearen sortetxea

by under Etxarri-Larraun, Euskaltzaindia, Jose Manue Lasarte Mugiro, Larraun, Nafarroa, sortetxea, XX. mendea

Etxe honetan, Apezenean, sortu zen Jose Manuel Lasarte Mugiro (, 1927/06/20-I, 2007/04/17) apez euskaltzalea. n, n, n eta en apez egondakoa. Berueten euskarazko irratia sortu zuen (). Leitzan Nekazari Eskolan zuzendari eta irakasle aritu zen euskaraz, eta 1965ean ikastola bat zabaltzeko ahalegina egin zuen. Uharten euskarazko mezak berreskuratu zituen. ko k antolatutako hainbat festa eta sariketatan ere antolatzaile eta esatari ibili zen, hala nola, n 1959an. Sailak euskara eskoletan sartzeko ahalegina egin zuenean, 1968an, kide izendatu zuen, Jose Mari Satrustegirekin batera. Idazki gutxi utzi bide zituen; horietako batzuk n. 1964an kide urgazle izendatu zuen k.

Etxea herri erdian dago, errepidean bertan. tik etorrita, eskuin aldean.

Jose Manuel Lasarte Mugiro

Gehiago jakiteko:

 

, , , , , Leave a Comment more...

8
Eka/20

Juan Goikoetxearen omenezko oroigarria Arbizun

by under Arbizu, Euskaltzaindia, euskargazki, Juan Goikoetxea, Larraun, Nafarroa, Ondarea, Sakana, XX. mendea

Aurreko sarrera batean mintzatu ginen Juan Goikoetxea Zabalo (, 1905/11/18-, 1973/06/30) idazle, euskaltzale eta euskaltzain urgazle darrari buruz. n 40 urtez apez egon zenean euskararen alde agertu zuen jarrerari esker besteak beste, herriak euskarari eutsi zion, inguruko herrietan erabilera apaldu bazen ere.

Hil ondorean, 1973ko urriaren 28an, Nafarroako Diputazioko ren k omenaldia egin zion n. Alkatea, apez berria, diputatu larraundarra eta saileko burua izan ziren. Elizaren sarreran paratutako oroigarria zuen diputatu jaunak, eta hor dirau:

GOIKOETXEA ZABALO’TAR JUAN
1933’TIK 1973’RA ARBIZU’KO ERRETORA
BERROGEI URTEZ
ERRI ONTAKO KRISTAU-SIÑISMENARI
EUSKERAREN BIDEZ EUTSI ZION

Egun hura honela gogoratu zuen k (., 3. or.):

, , , , , , Leave a Comment more...

6
Eka/20

Juan Goikoetxea idazle eta euskaltzalearen sortetxea

by under Euskaltzaindia, euskargazki, Juan Goikoetxea, Larraun, Lezaeta, sortetxea, XX. mendea

Juan Goikoetxea Zabalo (, 1905/11/18-, 1973/06/30) idazle eta euskaltzale darra Uhaldea izeneko etxe honetan sortu zen. Apez aritu zen n 1933tik 1973ra, eta euskararen aldeko jarrera herrian euskarari eusteko berebizikoa izan zen. Nafarroako elizbarrutian erabiltzeko zenbait testu liturgiko ere euskaratu zituen, eta n ere frankotan idazten zuen, sekula sinatzen ez bazuen ere. Horrek zailtzen du bere idazlanak zein diren eta non argitaratu ziren jakitea. k euskaltzain urgazle izendatu zuen 1963an.

Juan Goikoetxea

Etxea aurkitzea erraza da, Lezaeta oso herri txikia delako. Bidetik ikusten da eta herrian ko aldetik sartzen bagara, lehendabiziko etxea dugu.

Gehiago jakiteko:

, , , , , , , Leave a Comment more...

3
Eka/20

‘Fontes Linguae Vasconum’ aldizkariaren sortetxea

by under Sailkatu gabea

Pertsonen jaiotetxeak ekarri ohi ditut blog honetara. Gaurkoan, baina, aldizkari batena dakart; euskal hizkuntzalaritzako aldizkariarena. Horra istorioa.

etnografo, idazle eta euskalaria en apez ibili zen 1964tik 1995ra. Tarte hartan irudiko apez-etxean bizi izan zen bere gelariarekin. 1968ko uztailaren 7an, San Fermin egunez, k, Nafarroako Diputazioko ko buruak, Satrustegiri bisita egin zion Urdiaingo apez-etxean. lanean hasia zela, eta ikerketen emaitzak argitaratzeko aldizkari bat sortu behar zela esan zion apezari, izan ere, Satrustegi Etnikerreko eta Bianako Printzea erakundeko kidea zen ordurako.

Solasak eta perpausak, azkenean, aldizkariaren izaera hizkuntzalaritzara lerratu zuen, etnografiara baino gehiago. Fontes Linguae Vasconum jarri zioten izena, gogoan. Euskarari buruzko ikerketak eta euskal testu zaharrak emango zituen ezagutzera, horregatik gehitu nahi izan zion Satrustegik studia et documenta azpiizenburua. Hala, 1969an ikusi zuen argia aldizkariaren k, eta . Apez arruazuarra izan zen beti aldizkariaren arduraduna eta hornitzaile nagusia, eta 1988tik aurrera zuzendari ere bai, 2003an hil zen arte.

Gai etnografikoek ere lekua behar zutela ahaztu gabe, hura baitzen bileraren jatorrizko xedea, aldizkaria sotzea ere erabaki zuten Urangak eta Satrustegik. Horrek ere 50 urte egin ditu, beraz.

Pasadizo hau guztia Satrustegik berak idatziz paratu zuen, lan .

go apez-etxea ez dago elizaren ondo-ondoan. Eliza atzean utzita, gora eginen dugu Barrenkaletik, eta Portuko kalean aurkituko dugu, ezker.

 

No tags Leave a Comment more...

  • Azken bidalketak

  • Iruzkin berriak

  • Artxiboak

  • Kategoriak

    • Copyright © Euskargazki. All rights reserved.
    iDream theme by | Powered by
    Tresna-barrara saltatu

    Corralejo

    Playa Jandia

    Morro Jable (Fuerteventura)

    Costa Calma

    Caleta de Fuste

    Playa De Esquinzo